ناصر الدين شاه قاجار
283
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى )
خدمت را قسمى از عهده برآيم كه در نظر مبارك مصدر خدمات بزرگتر از اين شوم و به الطاف همايونى مفتخر و سرافراز باشم . امر امر همايون اعلى است . [ دستخط حاشيه سند ] : بسيار خوب [ نقش مهر پشت سند ] : محمد مهدى ابن محمد [ اعتضاد الدوله ] سند شماره 9 [ گزارش حاكم قم راجع به كارخانهء بلورسازى آنجا ] [ 1290 ه . ق ] هو كارخانهء بلورسازى قم بعد از ميرزا تقى خان [ اميركبير ] به كلى خراب شد و از ميان رفته بود . پس از آمدن به قم خانهزاد خواست متاعى در قم رواج بدهد كه در نظر مبارك همايونى جلوه كند و از اين ولايت خراب هم يك متاعى در حضور مبارك مقبول افتاده باشد ، هيچچيزى را از بلورسازى بهتر ندانست كه كار كند و راه بيندازد ، تنخواهى از خود براى اين كار داد و از تهران و ساير جاها چند نفر استاد قابل فرستاد آوردند و كارخانه را راه انداخت ، در دو ماه قبل ، بلورى بيرون آمد كه كمال امتياز داشت ، نمونه براى نواب معتمد الدوله و اولياى دولت فرستاد كه ملاحظه كنند ، خيلى پسند فرمودند و تمجيد كرده بودند كه اين كار را مهمل نگذاريد و رواج بدهيد . خانهزاد ، از آن وقت تا حال آنچه لازم بود ، از پول و اسباب براى اين كار از خود داد و غفلت نكرد ، حالا بلورى براى حضور مبارك از قرار سياهه على حده 9 ، از اين كارخانه ساخته و فرستاده شد كه از لحاظ انور همايونى بگذرد و اگر پسند طبع مبارك افتاد و اجازهء كار كردن و راه افتادن اين كارخانه مقرر مىشود كه مشغول اين خدمت باشم ، و الا پسند نفرموده و صلاح ندانند ديگر كار نشود ، و در صورتى كه خاطر مبارك همايونى به راه افتادن اين كارخانه علاقه پذيرد ، تنخواهى بايد مرحمت بشود ، به عنوان قرض به خانهزاد كه بعضى اسبابهاى خوب براى اين كار خريده بشود و تحصيل شود و كارخانه را هم از نو بسازم . متعهد و